Protez dişler, Sabit Protez ve Hareketli Protez olmak üzere ikiye ayrılır.
Sabit protez, ağza yapıştırılan ve takıldıktan sonra çıkarılamayan protez diş türüdür.
Hareketli protez ise kullanıcısı tarafından pratik bir şekilde takılıp çıkarılabilen ve günlük bakıma ihtiyacı olan protez diş türüdür. Sabit protez, genelde az sayıda dişi eksik olan hastalara yapılırken, hareketli protez çok sayıda dişini kaybetmiş hastalar için yapılmaktadır.
Hareketli protez kendi içerisinde ikiye ayrılır. Eğer hasta tüm dişlerini kaybetmişse tam proteze ihtiyacı vardır. Hasta dişlerinin sadece bir kısmını kaybetmişse parsiyel denilen kısmi proteze ihtiyaç vardır.
Parsiyel protez, sabit protez yapabilmek için yeterli dişi olmayan hastalar için yapılır. Hastanın hiç dişi yoksa tam hareketli protez yapılır. Bu protez dişler her zaman hasta tarafından pratik bir şekilde takılıp çıkarılabilir.
Hareketli protezlerin yapım süreci sabit proteze nazaran daha uzundur. Hareketli protez yapımı 6-7 seans kadar sürer. Ayrıca hastanın uyumu için de birkaç hafta daha diş hekimi ile bağlantıyı koparmamalıdır. Hareketli protez ile ilgili toplum içerisinde yanlış bir kanı vardır. Genelde bu tür protezlerin yaşlanınca yapıldığı düşünülür; Bu psikolojik bir eylemdir. Oysa bu durum yaş ile alakalı değil diş sayısı ile alakalıdır. Diş sayısı ne kadar eksikse hareketli protez ihtiyacı da o derecede artmaktadır.
Hareketli protez kullanan insanlar öksürdüğünde, konuştuğunda dişleri hareket eder. Bu da hastaları psikolojik ve manevi yönden olumsuz olarak etkiler. Hareketli protez kullanmayanlar için başka alternatif de vardır.
Bu alternatiflerin başında da implant gelir. İmplantla hareketli protez sabitlenebilir. İmplant kullanıldığı takdirde hiçbir şekilde hareketli protez yerinden oynamaz. Bu da hastaların psikolojisi için olumlu bir durum teşkil edebilir.
Hareketli Protezlerin Bakımı
Protezin takılıp çıkartılması alışana kadar özen ister. Başlangıçta mutlaka takma ve çıkarma işlemleri normal bir havlu veya ıslak kağıt havlu üzerinde yapılmalıdır çünkü kazara elden düşürülürse sert zemin üzerinde proteziniz kırılabilir.
Protez her yemekten sonra çıkarıp yıkanmalı ve her gün düzenli olarak fırçalanmalıdır. Üzerindeki besin artıkları, plaklar protezden uzaklaştırılmalıdır. Sadece su altına tutup yıkamak yeterli değildir.
Hareketli protezler her gün sabun veya diş macunu ile fırçalanmalı ve sürekli temiz tutulmalıdır. Hasta çok yaşlıysa ve dişlerini bu şekilde sterilize edemiyorsa bir takım kimyasal temizleyicilerle dişlerinin bakımını gerçekleştirebilir.
Bakımlar esnasında diş etinde oluşabilecek herhangi bir kanamada bakımı kesmek yerine diş hekimize müracaat etmeniz daha yerinde bir yaklaşım olacaktır.
Protezin temizlenmesinde ev temizliğinde kullanılan kimyasal maddeler ve deterjanlar kullanılmamalıdır. Bu gibi malzemeler abresiftir ve protezinizin zarar görmesine sebep olur.
Hareketli protez mutlaka ıslak bir ortamda muhafaza edilmelidir. Aksi takdirde boyutlarında ve şeklinde bozulmalar olacaktır. Uyku esnasında protez içinde protez temizleme tableti olan veya normal su içerisinde tutulmalıdır.
Hareketli Protezlerin Kullanımı
Yeni yapılan bir hareketli protezi takmak ve çıkartmak biraz deneyim gerektirir. İlk başta hastaya rahatsızlık vermesi ve zorlanması normaldir. Diş hekiminiz ilk başta protezinizi ne kadar süreyle takmanız ve ne zaman çıkartmanız gerektiğini söyleyecektir. Ancak ilk başta sizden sürekli takmanız istenecektir. Bu başlarda çok rahatsız edici bir durumdur ancak protezin uyumu için en kısa ve geçerli yöntemdir ve de geçicidir. Eğer protez bir noktaya çok fazla basınç uyguluyorsa bu bölgede yara ve protez vuruğu oluşacaktır ancak diş hekiminiz bu rahatsızlığı kolaylıkla çözümleyecektir.
Hasta ilk başta mutlaka yumuşak şeyler ve bunları küçük parçalar halinde ağzına alıp yemelidir. Çiğneme işlemini her iki tarafta da yapmalı ve basıncı her iki tarafa da eşit dağıtmaya çalışmalıdır. Proteze alışma döneminde sert ve yapışkanlı şeyler yememeye, sakız çiğnememeye özen göstermelidir. Daha sonra ağız dokuları protezin varlığına ve protezi kullanmaya alışınca sert besinleri de rahatlıkla yiyebilecektir.
Diş eksikliği hastanın konuşmasını güçleştirir. Takılan yeni protez hastanın konuşma fonksiyonunu düzeltecektir ancak ilk başta hastalar diksiyon ve telaffuzda zorluklar çekebilir. Bu süreçte yüksek sesli okuma yapılması tavsiye edilir. Söylenmesinde zorluk çekilen kelimeler kısa aralıkla sıkça yüksek sesle tekrarlanmalıdır. Böylelikle dil ve yanaklar proteze uyum sağlayacak ve hastanın konuşması toparlayacaktır.